Στην ελληνόφωνη Απουλία: [Μέρος Δ΄: Σολέτο]

Αρχαιότατο αποικιακό κέντρο, σημαντική επισκοπική έδρα στα χρόνια των βυζαντινών αυτοκρατόρων και πρωτεύουσα της ευρύτερης περιοχής κατά την διάρκεια του Μεσαίωνα, το Σολέτο (Soleto) είναι μια αρχαία κωμόπολη, που χαρακτηρίζεται από στενά σοκάκια, περιποιημένα σπίτια και παλάτια διακοσμημένα με μοτίβα λουλουδιών που παραπέμπουν στην Αναγέννηση.

Στο Σολέτο αξίζει να θαυμάσουμε την εκκλησία της Παναγίας των Ευχαριστιών (chiesa di S. Maria delle Grazie), κατασκευασμένη μεταξύ 1601 και 1609, την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, κατασκευασμένη μεταξύ 1655 και 1688, τον περίφημο Οβελίσκο του Ορσίνι (la Guglia Orsiniana), χτίσμα του 1397, την Πύλη του Αγίου Βίτου, την Πύλη του Αγίου Αντωνίου και την εκκλησία της ελληνο-ιταλικής κοινότητας, τον Άγιο Στέφανο.

Στην ελληνόφωνη Απουλία: [Μέρος Γ΄: Στερνατία]

Μετά την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, το χωριό Στερνατία (Sternatia) δέχθηκε την επιρροή του ελληνικού πολιτισμού στο γλωσσικό ιδίωμα, στα ήθη και στα έθιμα.

Τα πιο γνωστά και σημαντικά μνημεία της Στερνατίας είναι η εκκλησία της Αγίας Μαρίας του 18ου αιώνα, ο Πύργος του κωδωνοστασίου που χτίστηκε το 1790, η πύλη με το όνομα στα γκρίκο Porta Filia (Πύλη Φιλία), το παλάτι της περιοχής (Palazzo dei Marchesi Granafei), χτίσμα του 1700 και οι βυζαντινές κρύπτες των Αγίων Πέτρου και Σεβαστιανού, όπου μπορούμε να δούμε βυζαντινές τοιχογραφίες και μερικές αναθηματικές επιγραφές στα ελληνικά.

Ας ακούσουμε το συγκρότημα Athanaton να τραγουδά στην διάλεκτο γκρίκο το τραγούδι (pizzica) "Kalli Nyfta" (Καληνύχτα), στη Στερνατία.

Στην ελληνόφωνη Απουλία: [Μέρος Β΄: Μαρτάνο]

Το Μαρτάνο (Martano) είναι η πιο πυκνοκατοικημένη κωμόπολη της Γκρετσία Σαλεντίνα κι όπως μαρτυρούν τα ευρήματα των ανασκαφών του Απιλιάνο (Apigliano), υπήρχε ήδη κατά την Βυζαντινή κυριαρχία, διατηρώντας μέχρι και το τέλος του 15ου αιώνα τα ελληνικά ήθη κι έθιμα. Από το Μαρτάνο προέρχονται, εξάλλου, και οι τρεις ελληνικοί χειρόγραφοι κώδικες του 13ου και 14ου αιώνα που βρίσκονται σήμερα στην Αμβροσιανή Βιβλιοθήκη.

Τα πιο χαρακτηριστικά μνημεία του Μαρτάνο είναι ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου (Chiesa Matrice dell' Assunta), η εκκλησία και το μοναστήρι των Δομινικανών, το Δουκικό παλάτι και τα σπίτια των ευγενών των περασμένων εποχών (όπως το παλάτι Γκανταλέτα και το παλάτι Πίνο), το εκκλησάκι της Κυρίας των Αγγέλων και το Κάστρο του 15ου αιώνα.

Στην ελληνόφωνη Απουλία: [Μέρος Α΄: Κοριλιάνο ντ' Ότραντο]

Το Κοριλιάνο ντ' Ότραντο (Corigliano d' Otranto) μού έκλεψε την καρδιά, όταν πριν από μερικά χρόνια το επισκέφτηκα. Είναι μια από τις εννέα ελληνόφωνες κωμοπόλεις στην επαρχία της Απουλίας (Puglia) στην Κάτω Ιταλία, που συγκροτούν την Γκρετσία Σαλεντίνα (Grecia Salentina). Οι υπόλοιπες κωμοπόλεις/χωριά είναι η Στερνατία (Sternatia), το Μαρτινιάνο (Martignano), η Καλημέρα (Calimera), το Σολέτο (Soleto), το Τζολίνο (Zollino), το Μαρτάνο (Martano), το Καστρινιάνο ντέι Γκρέτσι (Castrignano de' Greci) και το Μελπινιάνο (Melpignano).

Οι κάτοικοι της περιοχής αυτής είναι απόγονοι των Ελλήνων αποίκων που εγκαταστάθηκαν στη Νότια Ιταλία και τη Σικελία τον 8ο αιώνα π.Χ. και χρησιμοποιούν μια διάλεκτο, η οποία έχει τις ρίζες της στην Ελληνική Δωρική γλώσσα, αλλά που γνώρισε διαφορετική εξέλιξη από την Ελληνική Κοινή. Από το λατινικό Graecus, οι κάτοικοι της Γκρετσία Σαλεντίνα ονομάζονται Γκρίκος και η διάλεκτός τους Γκρίκο.

Τα σημαντικότερα μνημεία του Κοριλιάνο ντ' Ότραντο είναι το Παλάτι Κόμι και το Παρεκκλήσιο της Κυρίας των Αγγέλων του 15ου αιώνα. Κορυφαίο δείγμα της τοπικής αρχιτεκτονικής αποτελεί το Κάστρο του Κοριλιάνο που το 1480 αντιμετώπισε την επίθεση των Τούρκων. Το Κάστρο χτίστηκε το 1465, σε τετραγωνισμένο σχέδιο, με στρογγυλούς πύργους στις τέσσερις γωνίες του. Η πρόσοψη του Κάστρου, που ανακαινίστηκε το 1667, διακοσμείται από ανθρώπινες και ανθρωπόμορφες φιγούρες που συμβολίζουν είτε διάφορα σημαντικά πρόσωπα της εποχής είτε μερικές από τις αρετές των ανθρώπων.